Uluslararası zaman ölçüm yetkilileri, artık saniye uygulamasını ortadan kaldıracak bir teklifi oylamaya hazırlanıyor.
Artık saniye, Dünya’nın dönüşü ile telekomünikasyon, güç şebekeleri ve bilgisayarlar gibi kritik altyapılarda kullanılan dünya zaman standardı arasındaki küçük bir bağı oluşturuyor.
1972 yılından bu yana küresel saatlere 27 kez eklenen artık saniye, iki zaman sisteminin eş zamanlı çalışmasını sağlıyordu.
Bunlardan biri gözlemevleri tarafından ölçülen astronomik zaman, diğeri ise hassas atom saatleri tarafından belirlenen Eşgüdümlü Evrensel Zaman olarak biliniyor.
Dünya mükemmel bir saat değil
İki zaman ölçüm yöntemi birbirinden farklılık gösteriyor. Çünkü Dünya sabit bir hızla dönmüyor ve yalpalıyor. Bu yalpalama, Ay’ın yerçekimi kuvveti, gezegenin çekirdeğindeki kaymalar ve iklim krizi nedeniyle kutup buzullarının erimesi sonucu yüzeydeki su ve buz hareketlerinden kaynaklanıyor.
Artık saniyeler iki sistem arasında bir uzlaşma görevi görüyordu. Çoğu insan artık yılları fark etse de artık saniyeleri fark etmiyordu.
Düzensiz aralıklarla eklenen ve sadece altı ay önceden duyurulan artık saniyeler; veri sunucuları, yüksek frekanslı finansal işlem sistemleri ve hassas zaman ölçümüne dayanan diğer altyapıların işletmecileri için sorun yaratıyordu.
Eklenen fazladan saniye 2012 yılında büyük sosyal medya ağlarını ve uçak rezervasyon sistemlerini çökertti. En son artık saniyenin eklendiği 2016 sonunda ise bulut hizmet sağlayıcılarının müşterileri kısa süreli kesintiler yaşadı. Teknoloji devleri bu uygulamanın kaldırılmasını talep ediyordu.
Artık saniye neden kaldırılıyor?
Ölçüm standartlarını belirleyen bir hükümetler arası kuruluş olan Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu üyesi 69 ülke, artık saniyenin kaldırılmasına ilişkin kararı oylayacak. Kabul edilmesi halinde karar Mayıs 2027’de yürürlüğe girecek.
Atom saati ilk tanıtıldığında navigasyon araçları geleneksel yöntemlere dayandığı için astronomik zamana bağlı kalmak önemliydi. Ancak GPS’in gelişiyle bu durum değişti.
Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu üyeleri, Eşgüdümlü Evrensel Zaman’a geçişi 20 yıldan fazla süredir tartışıyordu. Grubun 2022’deki son toplantısında üye ülkeler, artık saniyenin 2035 yılına kadar kademeli olarak kaldırılmasını öngören bir kararı kabul etmişti.
Negatif artık saniye riski
Görüşmeler, eşi benzeri görülmemiş bir olasılık nedeniyle aciliyet kazandı. Uzmanlara göre yakın zamanda bir saniye eklemek yerine bir saniye çıkarmak, yani negatif artık saniye uygulamak gerekebilir.
Dünya’nın dönüşünün uzun vadeli eğilimi yavaşlama yönünde olsa da kısa vadede hızlanıyor gibi görünüyor. Bu durum, astronomik zaman ile atom zamanını eşitlemek için Eşgüdümlü Evrensel Zaman’dan bir saniye çıkarılmasını gerektirebilir.
Bir saniyenin silinmesi daha önce hiç denenmedi ve dijital dünyada karmaşaya yol açabilir. Bürodan yapılan açıklamada kritik altyapı işletmecilerinin böyle bir adıma hazırlıksız olduğu belirtildi.
Artık saat uygulaması gelecekte değerlendirilecek
Öneri kapsamında atom zamanının astronomik zamandan kademeli olarak uzaklaşmasına izin verilecek. Böylece resmi zaman ölçümü Dünya’nın dönüşünden bağımsız hale gelecek ve saatlere bir daha artık saniye eklenmeyecek.
Bununla birlikte öneri, atom zamanı ile astronomik zaman arasındaki maksimum farkın bir saati aşmamasını tavsiye ediyor. Böyle bir farkın oluşması ise 3 bin yıldan fazla sürecek.
Gelecek nesiller o zaman geldiğinde bir artık saat uygulamasına geçip geçmeyeceklerine karar verecek.
