İngiltere’deki Cambridge Üniversitesi ve Tıbbi Araştırma Konseyi Moleküler Biyoloji Laboratuvarı bünyesinde çalışan araştırmacılar, erkek meyve sineğinin beyninde yer alan 124 milyon sinir hücresi bağlantısının tamamını haritalandırdı.
İki yıl önce tamamlanan dişi sinek beyni haritasıyla birleştirilen bu çalışma, iki cinsiyet arasındaki nörolojik farkları tüm ayrıntısıyla gözler önüne serdi.
Bilim insanları, bu gelişmeyi evreni daha iyi anlamayı sağlayan güçlü bir teleskobun icadına benzeterek, genlerin beynin yapısını ve canlıların davranışlarını nasıl yönlendirdiğine dair en büyük biyolojik sorulardan birine yanıt bulduklarını vurguluyor.
Küçük devre farkları büyük davranış değişikliklerine yol açıyor
Yapılan incelemeler, dişi ve erkek sineklerin beyin hücrelerinin yüzde 95 oranında ortak olduğunu gösteriyor. Ancak geriye kalan yalnızca yüzde 5’lik devre farkı, canlıların davranışlarında belirgin değişikliklere zemin hazırlıyor.
Erkek sineklerin çiftleşme sürecinde dişiyi takip etmesini sağlayan görme devreleri, agresif dövüş davranışlarını yöneten bağlantılar ve kanatlarını titreterek çıkardıkları çiftleşme melodisini kontrol eden nörolojik yapılar bu küçük farkın sonucunda ortaya çıkıyor. Araştırmacılar, iki temel genin yönettiği bu davranışların beyinde tam olarak hangi fiziksel bağlantılara karşılık geldiğini ilk kez gözlemleme imkânı buldu.
Otizm ve şizofreni araştırmalarına ışık tutacak
Bilim dünyası, bu araştırmanın kadın ve erkek arasındaki davranış farklılıklarını açıklamayı hedeflemediğini, insan davranışlarının çok daha karmaşık dinamiklere dayandığını vurguluyor.
Çalışmanın asıl kazanımı, genetik farklılıkların beyin kablolamasını ve buna bağlı davranış kalıplarını nasıl doğrudan etkilediğinin prensiplerini ortaya koyması olarak değerlendiriliyor.
Uzmanlar, bu mekanizmanın çözülmesinin insanlarda gen varyantlarıyla ilişkili olan otizm spektrum bozukluğu ve şizofreni gibi nörogelişimsel ve psikiyatrik durumların kökenlerini aydınlatmada kritik bir rol oynayacağına inanıyor.
Bir toplu iğne başı büyüklüğünde olmasına rağmen günümüzün süper bilgisayarlarından daha verimli çalışan sinek beyni, teknoloji dünyasına da yeni ufuklar sunuyor.
Canlı beyninin olağanüstü enerji verimliliği ve problem çözme kapasitesinin çözümlenmesi, biyolojiden esinlenen çok daha gelişmiş yeni nesil yapay zekâ ve işlemci sistemlerinin tasarlanmasına zemin hazırlıyor.
Bilim insanları, genlerden beyin devrelerine uzanan bu yeni yol haritasının hem tıpta hem de hesaplamalı teknolojilerde yeni bir dönemin kapısını aralayacağını ifade ediyor.