Çin Ticaret Bakanlığı, ABD Hazine Bakanlığının, Çinli şirketler Hengli Petrochemical, Shandong Shouguang Luqing Petrochemical, Shandong Jincheng Petrochemical, Hebei Xinhai Chemical ve Shandong Shengxing Chemical hakkındaki yaptırım kararlarına ilişkin ihtiyati tedbir kararı aldığını duyurdu.
Yabancı Yasaların ve Tedbir Düzenlemelerinin Sınıraşırı Uygunsuz Uygulanmasının Önlenmesine İlişkin Yönetmelik uyarınca alınan ihtiyati tedbir kararıyla ABD’nin ilgili şirketlere yönelik yaptırımların herhangi bir şekilde tanınması, uygulanması veya yaptırımlara uyum sağlanması yasaklandı.
Bakanlık, konuyla ilgili açıklamasında, ABD’nin yaptırım tedbirlerinin, Çinli şirketlerin üçüncü ülkelerin vatandaşları, tüzel kişilikleri ve diğer kuruluşlarıyla normal ekonomik ve ticari faaliyetlerini uygunsuz şekilde yasaklayarak veya kısıtlayarak uluslararası hukuku ve uluslararası ilişkilerin temel normlarını ihlal ettiğini belirtti.
Açıklamada, ihtiyati tedbir kararının, Çin’in ulusal egemenliğini, güvenliğini ve kalkınma çıkarlarını savunmayı ve Çin vatandaşları, tüzel kişilikleri ve diğer kuruluşların meşru haklarını ve çıkarlarını korumayı amaçladığı vurgulandı.
ABD Hazine Bakanlığına bağlı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), “İran’ın petrol sevkiyatında rol aldığı” gerekçesiyle Çinli Hengli Petrochemical şirketini yaptırım listesine aldığını bildirmişti. Washington yönetimi, diğer 4 şirketi de 2025’ten bu yana aynı gerekçelerle yaptırım listesine almıştı.
“Çaydanlık rafinerileri”
Resmi gümrük rakamlarında görünmese de Çin’in, İran’ın ihraç ettiği petrolün yüzde 80’ini satın aldığı tahmin ediliyor.
İran petrolü yaptırım altında olduğundan Çin, bu petrolü doğrudan satın almaktan kaçınıyor. Petrolün büyük bölümünün, İran bayraklı gemilerle Malezya açıklarına getirilerek, bu ülke üzerinden Çin’e ihraç edildiği iddia ediliyor.
İhraç edilen petrol, kamuya ait büyük petrol şirketlerinin rafinerileri yerine genellikle Çin’in kuzeyinde Şandong eyaletinde kurulan, “çaydanlık rafinerileri” adı verilen, bağımsız küçük rafinelerde işlenerek piyasaya sürülüyor. ABD’nin yaptırım uyguladığı şirketler bu türden bağımsız rafineri işletmeleri olarak biliniyor.
Çin, İran petrolünü, dünya fiyatlarının altında, “petro-yuan anlaşmaları” adı verilen, petrolün yuan cinsinden değerine karşılık Çin’in İran’a imalat ürünleri satmasına dayanan özel düzenlemelerle satın alıyor.