<\/p>\n
K\u0131br\u0131s\u2019ta hayat pahal\u0131 deriz de, asl\u0131nda mesele sadece pahal\u0131 olmas\u0131 de\u011fil; pahal\u0131y\u0131 kimin nas\u0131l hissetti\u011fidir.<\/p>\n
Ayn\u0131 domates, ayn\u0131 ekmek, ayn\u0131 elektrik faturas\u0131\u2026<\/p>\n
Ama ayn\u0131 hayat m\u0131? \u0130\u015fte orada biraz durup d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekir.<\/p>\n
<\/p>\n
\u015eimdi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn\u2026<\/p>\n
Markete giriyorsunuz. Raflarda fiyatlar artm\u0131\u015f.<\/p>\n
Domates kimseye torpil ge\u00e7memi\u015f, herkese e\u015fit zamlanm\u0131\u015f. Et deseniz, o da \u201cben zengini ayr\u0131 fakiri ayr\u0131 tartar\u0131m\u201d dememi\u015f.<\/p>\n
Bakliyat zaten y\u0131llard\u0131r sessiz ama derinden ilerliyor. Yani piyasa gayet demokratik: herkese e\u015fit vuruyor.<\/p>\n
<\/p>\n
Ama maa\u015flar veya gelir \u00f6yle mi?<\/p>\n
<\/p>\n
Asgari \u00fccretli veya d\u00fc\u015f\u00fck maa\u015fl\u0131 vatanda\u015f\u0131n cebine girenle, \u00fcst d\u00fczey bir memurun maa\u015f\u0131 ayn\u0131 terazide tart\u0131labilir mi? Teoride \u201cherkese e\u015fit y\u00fczdelikte zam\u201d kula\u011fa ho\u015f geliyor.<\/p>\n
Pratikte ise bu, e\u015fitlik gibi g\u00f6r\u00fcnse de adaletin yan\u0131ndan bile ge\u00e7meyebiliyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc e\u015fitlik bazen en b\u00fcy\u00fck e\u015fitsizliktir.<\/p>\n
<\/p>\n
Burada s\u0131k\u00e7a dillendirilen bir soru var:<\/p>\n
\u201cMadem herkes ayn\u0131 domatesi, ayn\u0131 h\u0131yar\u0131 yiyor\u2026<\/p>\n
Neden herkese 20\u2019\u015fer bin TL zam yap\u0131lm\u0131yor mesela?\u201d<\/p>\n
Evet, ger\u00e7ekten de zengin de fakir de ayn\u0131 pazardan al\u0131\u015fveri\u015f yap\u0131yor.<\/p>\n
Domates fiyat\u0131 kimseye g\u00f6re ayarlanm\u0131yor. Ama mesele sadece ne yedi\u011fimiz de\u011fil, o domatesi al\u0131rken cebimizden \u00e7\u0131kan paran\u0131n bizi ne kadar sarst\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
20 bin TL zam\u2026<\/p>\n
Birisi i\u00e7in nefes almak demek.<\/p>\n
Di\u011feri i\u00e7in ise belki fark edilmeyecek eksik bir gonyak masas\u0131 gibi bir rakam.<\/p>\n
Yani ayn\u0131 domatesi yiyoruz ama ayn\u0131 \u015fekilde doymuyoruz k\u0131sacas\u0131.<\/p>\n
Bu y\u00fczden \u201cherkese e\u015fit zam\u201d fikri kula\u011fa adil gibi gelse de, asl\u0131nda hayat\u0131n ger\u00e7eklerine \u00e7arp\u0131nca biraz t\u00f6kezliyor.<\/p>\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc gelir seviyesi artt\u0131k\u00e7a, yap\u0131lan sabit art\u0131\u015f\u0131n etkisi azal\u0131yor. D\u00fc\u015f\u00fck gelirli i\u00e7in can suyu olan bir rakam, y\u00fcksek gelirli i\u00e7in sadece k\u00fc\u00e7\u00fck bir g\u00fcncelleme oluyor.<\/p>\n
<\/p>\n
Mesela 7 bin TL zam\u2026 Kula\u011fa \u00e7ok makul geliyor. Herkese verelim, konu kapans\u0131n.<\/p>\n
Ama biri i\u00e7in bu zam, ay\u0131n sonunu g\u00f6rmek demekken; di\u011feri i\u00e7in belki sadece yak\u0131t deposunun yar\u0131s\u0131 bile etmiyor. Ayn\u0131 para, farkl\u0131 hayatlarda bamba\u015fka anlamlar ta\u015f\u0131yor malesef.<\/p>\n
Hatta tam da burada \u201csosyal adalet\u201d dedi\u011fimiz o nazl\u0131 kavram sahneye \u00e7\u0131k\u0131yor. Diyor ki:<\/p>\n
\u201cArkada\u015f, herkes ayn\u0131 y\u00fck\u00fc ta\u015f\u0131m\u0131yor ki ayn\u0131 yard\u0131m\u0131 yapas\u0131n.\u201d<\/p>\n
Bir ev d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn\u2026<\/p>\n
\u00dc\u00e7 ki\u015fi ya\u015f\u0131yor, \u00fc\u00e7\u00fc de y\u00fcksek maa\u015fl\u0131. Ki \u00f6yle tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z onlarca insan var\u2026.<\/p>\n
Di\u011fer evde ise be\u015f ki\u015fi, tek maa\u015f, \u00fcst\u00fcne kira, okul masraf\u0131, elektrik faturas\u0131\u2026<\/p>\n
\u015eimdi bu iki haneye ayn\u0131 \u201cy\u00fczdelik otanda hayat pahal\u0131l\u0131\u011f\u0131 zamm\u0131\u201d vermek, matematiksel olarak do\u011fru olabilir ama vicdani olarak biraz d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fc de\u011fil mi?<\/p>\n
<\/p>\n
Hatta i\u015fi biraz daha ileri g\u00f6t\u00fcrelim\u2026 Trafik cezalar\u0131!<\/p>\n
Birine 40 bin TL ceza yaz\u0131yorsun, adam belki \u201ccan\u0131m s\u0131k\u0131ld\u0131 \u00f6deyeyim gitsin\u201d modunda. (Tabii sildirecek torpili yoksa).<\/p>\n
Di\u011ferine huzur operasyonu kapsam\u0131nda ayn\u0131 ceza geliyor hayat\u0131 film \u015feridi gibi g\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7iyor. Evde han\u0131ma ne diyecek? Cezay\u0131 nas\u0131l \u00f6deyecek? \u00d6dese ay\u0131 nas\u0131l ge\u00e7irecek? \u00d6demezse iki kat\u0131 olacak? Vb\u2026<\/p>\n
<\/p>\n
Demek ki neymi\u015f? Ceza da zam da \u201ce\u015fit\u201d de\u011fil, \u201cadil\u201d olmal\u0131ym\u0131\u015f.<\/p>\n
K\u0131br\u0131s T\u00fcrk halk\u0131 pratik zek\u00e2l\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fc uzakta aramaz.<\/p>\n
Asl\u0131nda mesele karma\u015f\u0131k de\u011fil; biz bazen basit olan\u0131 zorla\u015ft\u0131rmay\u0131 seviyoruz.<\/p>\n
Aile yap\u0131s\u0131n\u0131, gelir d\u00fczeyini, ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131 hesaba katan bir sistem\u2026<\/p>\n
Hatta evdeki \u00e7ocuk say\u0131s\u0131na g\u00f6re hayat pahal\u0131l\u0131\u011f\u0131 zamm\u0131 yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u0130\u015fte ger\u00e7ek \u00e7\u00f6z\u00fcm orada yat\u0131yor.<\/p>\n
<\/p>\n
\u201c\u00c7ok alana az, az alana \u00e7ok\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131 ilk duyuldu\u011funda baz\u0131lar\u0131na ters gelebilir.<\/p>\n
Ama biraz d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce, bu s\u00f6z\u00fcn i\u00e7inde ciddi bir hayat tecr\u00fcbesi sakl\u0131.<\/p>\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc toplum dedi\u011fin \u015fey, sadece rakamlardan de\u011fil, insanlardan olu\u015fur.<\/p>\n
Bir de i\u015fin mizahi taraf\u0131 var tabii\u2026<\/p>\n
K\u0131br\u0131s\u2019ta herkes ekonomisttir. Kahvede, berberde, dolmu\u015fta\u2026<\/p>\n
Herkesin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc haz\u0131rd\u0131r.<\/p>\n
Ama belki de bu kez ger\u00e7ekten do\u011fru yerden bak\u0131yoruz. Belki de \u00e7\u00f6z\u00fcm, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz kadar karma\u015f\u0131k de\u011fildir.<\/p>\n
<\/p>\n
Sonu\u00e7ta mesele \u015fu:<\/p>\n
Zam yapmak kolayd\u0131r.<\/p>\n
Ama adil zam yapmak\u2026<\/p>\n
\u0130\u015fte e o biraz emek ister. Eme\u011fi, emek\u00e7iyi \u00f6n plana koyan, gariban\u0131n hakk\u0131n\u0131 korumaya adanm\u0131\u015f y\u00fcrekler ister asl\u0131nda.<\/p>\n
Ve bu memlekette en \u00e7ok ihtiya\u00e7 duydu\u011fumuz \u015fey de tam olarak budur:<\/p>\n
Biraz daha vicdan, biraz daha denge, biraz da \u201cinsan\u0131 merkeze koyan\u201d bir anlay\u0131\u015f.<\/p>\n
Gerisi mi?<\/p>\n
Onu zaten K\u0131br\u0131sl\u0131 halleder\u2026<\/p>\n
KKTC Usul\u00fc Bir Hayat Pahal\u0131l\u0131\u011f\u0131 Hik\u00e2yesi yaz\u0131s\u0131 ilk \u00f6nce K\u0131br\u0131s Hakikat \u00fczerinde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
K\u0131br\u0131s\u2019ta hayat pahal\u0131 deriz de, asl\u0131nda mesele sadece pahal\u0131 olmas\u0131 de\u011fil; pahal\u0131y\u0131 kimin nas\u0131l hissetti\u011fidir. Ayn\u0131 domates, ayn\u0131 ekmek, ayn\u0131 elektrik faturas\u0131\u2026 Ama ayn\u0131 hayat m\u0131? \u0130\u015fte orada biraz durup d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekir. \u015eimdi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn\u2026 Markete giriyorsunuz. Raflarda fiyatlar artm\u0131\u015f. Domates kimseye torpil ge\u00e7memi\u015f, herkese e\u015fit zamlanm\u0131\u015f. Et deseniz, o da \u201cben zengini ayr\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":35743,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-35742","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kibris"],"yoast_head":"\n